S 11, De frou stiet op it boerehiem (De boerinne fan Surch)

De frou stiet op it boerehiem
Stil by de bûthúsdoar,
Yn sneinse swarte boerinneklean
Mei in bûnte skeldoek foar.

Har earizer blinkt yn ‘e sinne fier
Want it hiem leit heech en frij;
En beammen waachse net te Surch:
De see is te tichtebij.

’t Is sneintemiddei, de bern binn’ fuort
En kuierje oan ‘e seedyk,
De boer leit efkes op it ear:
Foar de frou allinne it ryk.

Dêr stiet hja no stil op it keale hiem
By in stokroas en goudsjeblom,
Dy har bern yn in túntsje noch opbrocht ha,
Mar dy haww’ it ek al net rom.

O dat hearlike grutte appelhôf
Alear by har âlders’ hûs,
Mei dy moaie hege abeeljenbeam
En blommen by de rûs.

Hja is no hast al in âld wiif
En hat al grutte bern,
Mar dan wurdt har it moed dochs fol:
Hja mei dy lânsdou hjir net sjen!

‘Dat jo dêr no noch om skrieme kinn’,
Dat is dochs de muoite net wurch,
Jo sa’n flink en warber boerewiif
Myn leave boerinne fan Surch.’

Dit ferneamde gedicht, wol it bekendste fan Postma, stiet foarop yn de Samle fersen en ek al yn de earste bondel, Fryske lân en Fryske libben, mar it is foar’t neist net it earste. Postma stjoerde it yn 1901 as lêste fan fjouwer nei Sjirk van der Burg en sa is it ek mei dy oare trije (S12, S15 en S16) yn Forjit my net fan 1902 ferskynd. Hy moat it dus by it útjaan yn boekfoarm foaropset hawwe. Oars hold er by it publisearjen suver sunder útsûndering de folchoarder fan ûntstean oan. Soe er foar De boerinne sa’n útsûndering makke hawwe omdat er it gedicht karakteristyk foar it Fryske fan de titel achte? It giet oer in oar as de dichter, dy’t yn dy oare trije oer in ‘ik’ skriuwt, it is mei oare wurden it meast objektyf fan dy fjouwer en ek wol it meast konkreet. Postma hat him hjir yn in oar ferpleatst, in figuer skepen (in stalte, om yn syn termen fan letter te sprekken) fan in sekere symboalyske betsjutting. Sy stiet feralgemienjend foar in bepaald, oars miskyn te persoanlik brocht field sentimint. It kin wêze dat it besef te dichtsjen om en oer it minsklike mear as om it eksklusyf eigene yn 1901 sa sterk noch net west hat as yn 1906, doe’t er yn syn besprek fan de poëzy fan Hof hjir in punt fan makke. Yn De Boerinne wie yn alle gefallen dúdlik dat er foar it Fryske folk dichte.

Karakteristyk foar Postma’s poëzy is fansels ek de kar foar ien út boerefermidden. De stof foar syn gedichten fynt er dêr ommers meast. Ek in âldere frou komt mear foar. Sa hat dit gedicht fuort wat programmatysk en is it gjin wûnder dat er it yn 1918 foaropset hat. Mooglik moat dêrby ek tocht wurde oan in ôfsetten tsjin de stimmingslyryk fan de Jongfriezen. Dy sweefde him tefolle.

Dochs is it net sa dat it lyrysk en subjektyf ‘ik’ hjir hielendal ferdwynt. Krektoarsom, dat ‘myn’ fan ‘myn leave boerinne’ oan de ein makket it gedicht ynienen sa persoanlik as ’t mar kin. De ‘ík’ wurdt suver ien mei de figuer fan de boerinne. Hy is yn dy figuer krûpt, hat him dermei identifisearre, sa moat de konklúzje fan de lêzer wol wêze. Kin it by ien as Postma, dy’t earne fan in oare figuer yn syn poëzy seit, dat der net ien is yn wa syn libben oft er him sa bejûn hat, ferwachte wurde dat dizze boerinne dêr oan de seekant mei har grutte bern him frjemd west hat? Wie it syn mem, sa’t it de mem fan de dichter Voss wie fan wa’t er by Eckermann oer it motyf fan de ûnwennichheid fan it âlderlik hûs lêze kinnen hat?

It is gjin lokkich dichter dy’t hjir dichtet. De frou wurdt tekene tusken de himel mei syn fier en frij en heech en de keale en ûnromme ierde. Se stiet dêr mar stil, se lit it oer har komme. Mar hy praat har moed yn. Ek dat is allegearre typysk Postma.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *